KASBOEK IX uti possidetis

KASBOEK IX bevond zich op de grens, de grens van Drenthe en Overijssel. Aan weerszijde van het grensriviertje de Reest vond de kunstroute “Grensloos Kunst Verkennen”, in september 2011 plaats. De organisatie had ons gevraagd in het kader van ‘jong en veelbelovend talent’ een project speciaal voor deze route te ontwikkelen. Precies op dit grensriviertje realiseerden wij ons negende project KASBOEK IX, uti possidetis. De titel verwijst naar een Romeins rechtsbeginsel, dat inhoudt dat een nieuwe staat wordt afgebakend door de reeds bestaande grenzen. De Reest vormt voor een belangrijk deel de grens tussen de provincies Overijssel en Drenthe en dit is in de uti possidetis vastgelegd.

Voor ons was dit een uitgelezen kans om de grens op te zoeken, te ervaren en ter discussie te stellen. Omdat het ging om een ongerept stukje natuur had elke ingreep in dit specifieke landschap een groots effect. In dit project boden wij een nieuwe beleving van de vanzelfsprekende omgeving. Het is daar waar je de brug overgaat naar de andere provincie.
Aardbevingen, vulkanen en tsunami’s verlegden grenzen van het grondgebied en van het voorstelbare in IJsland en Japan, politieke grenzen leveren onvrede op in het Midden-Oosten en Noord-Afrika. Toch kunnen grenzen ook geluk brengen, mogelijkheden scheppen en ruimte creëren. Het doel van het project was om te benadrukken hoe weerlegbaar grenzen zijn en zeker ook kunnen verbinden.

We traden buiten de oevers: er ontsprong een fontein. Met kracht spoot deze fontein ongeveer acht meter water omhoog. De waterrimpelingen zetten zich in een woordenstroom voort in het landschap. Vanuit de fontein zetten de watercirkels zich voort tot concentrische cirkels van woorden in het landschap, de landgrens over. Een nieuwe ruimte werd gemarkeerd. Deze woordenstroom werd tijdens het proces gevormd en door ervaringen ter plaatsen ontwikkeld. KASBOEK IX was daarmee een verbeelding van de dialoog tussen locatie, actualiteit en KASBOEK.

De fontein bevond zich langs een drukke doorgangsroute, een zeer toegankelijke locatie voor zowel de dagelijkse passant als degene die de route verkenden. De bewustwording van deze natuurlijke grens en het overschrijden hiervan waren hen zeker niet ontgaan. Met een gevoel van vervreemding, verwondering of verbazing werd deze bezoeker een nieuwe ervaring rijker. In ons werk zoeken wij de verschillen en de overeenkomsten. Het balanceren op de grens werd in ons interdisciplinair werk benadrukt door visueel de fontein over te laten gaan in poëzie. Het harde watergekletter werd vervormd tot letters die samen de landsgrens als waterrimpelingen overgingen. Het was beweging en verbinding tegelijkertijd. Ook deelden we geluk uit in de vorm van munten. Deze verschenen op de catalogus van Grensloos Kunst Verkennen in een Limited Edition. Hiermee deelde de fontein haar geluk uit. De wisselkoers van de munten (de waarde van een eenheid geluk) kon tijdens het project aan schommelingen onderhevig zijn. Het was deelnemen, uitdelen, ontvangen en ervaren.

The work of art is not put in a place, it is that place.

Michael Heizer

GEDICHT uti possidetis

Vanuit de fontein meandert cognitieve dissonantie en geluk. Met kracht balancerend op de rand van stilstaan, stromen woorden over land. Dynamiek vermengd met gecontroleerde toeval incasseert grenzeloos het alledaagse ritme. Weerlegbare grenzen uitdelen, ontvangen en ervaren. KASBOEK IX, Uti possidetis in concentrische cirkels.

KASBOEK IX, Uti possidetis, De Wijk / IJhorst

Met de drie dames van het Kasboekcollectief maakte ik voor het eerst kennis in 2010, bij de feestelijke afsluiting van hun project-op-locatie in de boerderij van de familie Sanders in Dalen. Daar was hun individuele inbreng van tekeningen, schilderijen en sieraden nog goed herkenbaar, naast de gezamenlijkheid van muurvast gelijmde kop-en-schotels en de sfeervolle aankleding van een afsluitingsborrel. Mijn vrouw en ik kochten toen een stapeling van schalen die, gevuld met nootjes, bij een borrel niet alleen een goede ‘centerpiece’ is maar nog veel meer een ‘conversation piece’: ‘Hoe blijft dat aan elkaar zitten?’ en ‘Hebben jullie dat zelf gedaan?’

Bij mij waren ze daarmee meteen in beeld voor de volgende editie van onze kunstroute ‘Grensloos Kunst Verkennen’ in het Reestdal, waarin elk jaar een paar betaalde opdrachten worden gegeven aan jonge kunstenaars. Ik leidde ze rond langs een paar van de schilderachtige locaties waarmee wij ons een ‘Nederlands Watou’ achten. Bij het bruggetje over de Reest – het grensriviertje Drenthe/Overijssel – merkte ik achteloos op dat hier het jaar daarvoor ook een kunstwerk stond. ‘Stoppen!’ Ze stapten uit en fotografeerden ook die locatie.Toch was ik verbaasd toen hun keus op deze plek viel. Bij hun eerste schets dacht ik: wel leuk maar ik moet toch eerst de uitwerking zien. De combinatie van fontein en tekst maakte het ontwerp wel meteen geschikt om als boegbeeld van de route en omslagillustratie van het routeboekje te gebruiken.

De opbouw van de installatie was een verhaal apart: zwoegen in het zompige Reestdal, in stromende regen en onderbroken door kortsluiting in de kabel van de fontein. Maar het resultaat was verpletterend. Voor iedere passant – kunstliefhebber of leek, dorpsbewoner of kunstroutebezoeker – stond hier een uitroepteken dat je niet kon missen. Een prachtig uithangbord voor de route, dat ook in de pers lovend besproken werd.

Driemaal een is drie. Maar in de kunst kan soms de logica op zijn kop worden gezet; dan ontstaat plotseling iets dat je verbaast, ontroert en op een andere manier naar de werkelijkheid laat kijken. Bij Debbie, Jojanneke en Cathalijne kan driemaal een ook ineens vier zijn.

Evert Schoorl